آشنایی با ساز ویولن

بدون ديدگاه

ساز ویولن به علت صدای زیبایی که دارد طرفداران زیادی را به خود جذب کرده است. اگر قصد دارید نواختن ساز ویولن را یاد بگیرید و در کلاس های آموزش ویولن شرکت کنید، یا حتی اگر تنها از صدای زیبا و گوشنواز آن لذت می برید، این مقاله برای شما جذاب خواهد بود. در این مقاله از سری مقالات آموزش موسیقی زانکو، نگاهی به ساز ویولن، اجزا و انواع آن کرده و به سوالات متداول درباره این ساز پاسخ می دهیم.

درباره ویولن

 

ویولن یک ساز زهی و آرشه ای و کوچک ترین عضو ساز های زهی آرشه ای است. این ساز از چوب ساخته می شود و وزن سبک و اندازه کوچکی دارد. به طور کلی ویولن از سه قسمت تشکیل می شود: بدنه، دسته و سر. نام ویولن از لغت ایتالیایی violino گرفته شده است.

ساز ویولن در زمان نواختن معمولا روی شانه چپ قرار می گیرد و نوازنده به وسیله آرشه ای که در دست راست گرفته، آن را می نوازد.  کوک سیم های ویولن از زیر به بم به ترتیب عبارتند از: می (سیم اول)، لا (سیم دوم)، ر (سیم سوم)، و سل (سیم چهارم).

ویژگی های ساز ویولن

 

ویولن در هنگام نواخته شدن با سه نقطه از بدن نوازنده در تماس است: چانه، شانه و دست چپ. هر یک از این نقاط بخشی از بار دست گرفتن ساز را به دوش می کشند.

یکی از ویژگی های ویولن که طرفداران زیادی را به خود جلب می کند وسعت صدای آن است. در وسعت صدا ساز ویولن قادر است تمام فواصل کروماتیک غربی و فواصل کروماتیک مخصوص موسیقی ایرانی، و هر موسیقی دیگری را حاصل کند. نقش ساز ویولن چه در ارکستر های بزرگ و چه به طور جمعی و انفرادی آنقدر پر اهمیت است که به ویولن لقب شاه سازها داده شده است.

در یک پارتیتور موسیقی ارکستری، ویولن از تمام ساز های دیگر کمتر سکوت دارد. وجهه جهانی این ساز را می توان در سازگاری ای که با فرهنگ های گوناگون پیدا کرده، به وضوح دید.

ساز ویولن هیچ محل ثابت و ساکنی به عنوان تکیه گاه ندارد و خود نوازنده نیز چنین وضعی دارد، جز در نقاطی که پایش زمین را لمس می کند.

در ویولن تولید صدا چگونه صورت می گیرد؟

نوازنده ویولن با کشیدن آرشه روی یک یا چند سیم ویولن، صدا را تولید می کند. نوازنده ویولن می تواند با ضربه زدن به سیم ها هم صدا تولید کند.

قسمت های مختلف ساز ویولن

همانطور که گفتیم ساز ویولن از قسمت های مختلفی تشکیل شده است. این قسمت ها عبارتند از:

آرشه ویولن

آرشه یا کمانه وسیله ای است که برای نواختن ساز های زهی از آن استفاده می شود. آرشه از یک چوب ساخته می شود که به دو سر آن موی دم اسب متصل است. مو ها در نوک آرشه با قطعه ای از جنس عاج یا استیل به چوب آرشه می چسبند. در انتهای آرشه قطعه ای قرار دارد به نام موگیر که از جنس چوب و صدف ساخته شده است. کار موگیر تنطیم مقدار کشیدنگی موهای آرشه است. موگیر با پیچ به چوب آرشه متصل می شود

جعبه طنینی (جعبه ریزونانس)

جعبه طنینی جعبه ای است که خود از سه بخش مجزا تشکیل می شود: صفحه رویی، صفحه زیرین و زوارهای دور. گریف، خرک و سیم گیر در ساز ویولن از جنس پوب آبنوس ساخته می شوند. علت استفاده از چوب آبنوس در این ساز استحکام بالای آن است.

دسته یا گردن

دسته یا گردن ویولن در واقع دنباله چوب آبنوس است که تکیه گاه سیم ها ست و انگشتان نوازنده در قسمت بالای آن قرار می گیرد. نوازنده ویولن می تواند در تمام طول چوب آبنوس انگشت گذاری کند. انتهای دسته به جعبه کوچکی ختم می شود که سیم ها در درون آن به دور گوشی های کوک پیچیده می شوند.

خرک

خرک بین سیم ها و طبله ویولن قرار می گیرد و فشار سیم ها آن را به صورت عمودی نگه م یدارند. نقش خرک این است که ارتعاش سیم ها را به صفحه رویی و به جعبه ویولن منتقل کند. در داخل جعبه میله ای چوبی تقریباً زیر خرک، اندکی بلندتر از جدار طرفی قرار داده شده که شکل گرده ماهی، طبله و زیره را حفظ می کند

گریف

گریف از جنس آبنوس ساخته شده و در طول گردن ویولن چسبیده است و تا میانه جعبه ساز ادامه دارد. گریف محلی است که نوازنده با انگشت خود سیم را به آن می چسباند و با این کار طول سیم را کوتاه کرده و نت های مختلف را می نوازد.

سیم گیر

سیم گیر از آبنوس ساخته شده و در فاصله اندکی از خرک تا انتهای تنه ویولن کشیده می شود. سیم گیر با زهی از جنس روده یا پلاستیک به دکمه ای که در قسمت پایین جدار تعبیه شده بند می شود.

سیم ها

سیم ها از جعبه کوچک سر ساز آغاز شده و در طول چوب آبنوس تکیه گاه سیم ها ادامه یافته، از روی خرک عبور کرده و در سیم گیر مهار می شوند. سیم های ویولن قبلا از روده گوسفند (زه) ساخته می شدند. امروزه سیم های بم تر، روی روده سیم فلزی نازکی می پیچند و در سیم های زیر تر از مفتول فلزی تنها استفاده می شود.

انواع سیم در ویولن

سیم های امروزی ویولن به سه دسته کلی روده ای، سنتاتیک و متال تقسیم می شوند.

سیم روده ای

سیم های روده ای از روده گوسفند ساخته می شوند.

سیم های مصنوعی یا سنتاتیک

سیم های مصنوعی یا سنتاتیک مدت زیادی نیست تولید و استفاده می شوند. این سیم ها جایگزینی برای سیم های روده ای هستند که در گذشته از آن ها استفاده می شد. اما نواقص سیم های روده ای مثل حساسیت در مقابل دما و رطوبت را ندارند. عمر سیم سنتاتیک نیز از عمر سیم های روده ای بیشنر است.

سیم های متال یا فولادی

این سیم ها عمدتا با آلیاژ های آلومینیوم، تنگستن، فولاد، نقره یا تیتانیوم ساخته می شوند. برای نوازندگی شرقی و محلی بهتر از سیم های سنتتیک هستند اما در میان نوازندگان کلاسیک طرفداران زیادی ندارند.

 

انواع ساز ویولن

به طور کلی خانواده ویولن به چهار ساز اصلی تقسیم می شود که ویولن کوچکترین آن ها است (ویولن، ویولا، ویولن سل و کنترباس؛ البته درباره کنترباس اختلاف نظر وجود دارد. ساختمان همه سازهای رهی آرشه ای بسیار مشابه است. این سازها از نطر ویژگی های مختلف مثل ویژگی های آکواستیکی هم با هم اشتراک دارند.

۱٫ ویولن

ویولن قدیمی ترین و کوچک ترین عضو خانواده ویولن است. البته خود ویولن در اندازه های مختلفی ساخته می شود. معمولا افراد مبتدی با این ساز شروع می کنند. همانطور که گفتیم ویولن روی شانه چپ نوازنده قرار گرفته و با آرشه که در دست راست نوازنده است نواخته می شود.

صدای ویولن از سایر ساز های این خانواده زیر تر است.

۲٫ویولا

ویولا شباهت زیادی با ویولن دارد اما سیم های ضخیم تری داشته و آرشه آن نیز کمی سنگین تر است. ویولا در پرده پایین تری نواخته می شود. با این حال ساختمان کلی ویولن و ویولا تقریبا مشابه است. با این حال اندازه ویولا کمی از ویولن بزرگ تر است (در حد ۵ سانتی متر).

کوک های ویولا از بم به زیر عبارتند از: دو، سل، ر، لا. کوک ویلا مشابه ویولن است.

۳٫ ویولن سل (چلو)

ویولن سل از نظر اندازه، کوک و موقعیت قرار گیری تفاوت زیادی با ویولن و ویولا دارد. ویولن سل بزرگتر و سنگین تر است و روی شانه نوازنده قرار نمی گیرد. ویولن سل برای نوازندگی بین دو پای نوازنده قرار می گیرد. دسته ویولن سل کوتاه تر و کلاف آن نسبت به ویولن و ویولا بلند تر است. صدای ویولن سل یک اکتاو از ویولا بم تر است.

۴٫کنترباس (باس)

بم ترین صدا را در میان ساز های خانواده ویولن دارد و از همه آن ها بزرگ تر است به طوری که نوازنده باید سر پا بایستد. درباره این که کنترباس متعلق به خانواده ویولن است یا یک خانواده قدیمی تر اختلاف نظر وجود دارد

نوشتن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.